اختلال طیف اوتیسم
)Autism Spectrum Disorder)
اختلال طیف اوتیسم یک اختلال رشدی عصبی است که بر رشد مغز و شیوهی درک و تعامل افراد با دیگران اثر میگذارد. این وضعیت میتواند منجر به مشکلاتی در ارتباطات کلامی و غیرکلامی، برقراری روابط اجتماعی و درک احساسات دیگران شود.
یکی از ویژگیهای اصلی اوتیسم، وجود الگوهای تکراری و محدود در رفتار، علایق و فعالیتها است. واژهی «طیف» در اختلال طیف اوتیسم به این نکته اشاره دارد که علائم و شدت آن میتواند در افراد مختلف بسیار متنوع باشد؛ برخی افراد ممکن است علائم خفیف داشته باشند، در حالی که دیگران با چالشهای جدیتری روبهرو شوند.
این اختلال معمولاً از اوایل کودکی آغاز میشود و به مرور زمان میتواند باعث ایجاد مشکلاتی در عملکرد فرد در جامعه شود. برای مثال، افراد دارای اوتیسم ممکن است در ارتباطات اجتماعی، محیط مدرسه یا محل کار با چالشهای جدی روبهرو شوند.
در بسیاری از موارد، علائم اوتیسم در سال اول زندگی کودک بروز پیدا میکند. با این حال، تعداد کمی از کودکان در سال اول رشد طبیعی دارند، اما بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی بخشی از مهارتهای خود را از دست میدهند و نشانههای اوتیسم در آنها آشکار میشود.
در حال حاضر، درمانی قطعی برای اختلال طیف اوتیسم وجود ندارد. با این حال، شروع درمانهای تخصصی در سالهای پیشدبستانی میتواند تغییرات چشمگیری در زندگی بسیاری از کودکان مبتلا ایجاد کند و به بهبود تواناییهای ارتباطی و اجتماعی آنها کمک نماید.
علائم اختلال طیف اوتیسم
برخی کودکان از همان نوزادی نشانههایی از اختلال طیف اوتیسم را نشان میدهند؛ برای مثال:
تماس چشمی کمتر از حد معمول،
پاسخ ندادن به نام خود،
یا بیتوجهی نسبت به والدین و مراقبان.
گروهی دیگر از کودکان ممکن است در چند ماه یا حتی چند سال اول زندگی رشد طبیعی داشته باشند، اما به طور ناگهانی گوشهگیر یا پرخاشگر شوند یا مهارتهای زبانی که قبلاً داشتهاند را از دست بدهند. نشانههای اوتیسم معمولاً تا ۲ تا ۳ سالگی آشکار میشوند.
برخی افراد با اوتیسم خفیف ممکن است علائم کمتری داشته باشند و همین موضوع باعث شود که اختلال آنها تا اواخر کودکی یا حتی بزرگسالی تشخیص داده نشود؛ زمانی که نیاز به ارتباط اجتماعی و مهارتهای زبانی بیشتر میشود. در بسیاری از این موارد، علائم از کودکی وجود داشتهاند اما دیر تشخیص داده میشوند.
هر کودک مبتلا به اوتیسم میتواند الگوی منحصربهفردی از رفتار داشته باشد که شدت آن بسته به خفیف، متوسط یا شدید بودن علائم متفاوت است.
بعضی از کودکان دچار مشکلات یادگیری میشوند و نشانههایی از کاهش هوش دارند.
برخی دیگر از کودکان دارای هوش طبیعی یا حتی بالاتر از حد معمول هستند. این کودکان به سرعت یاد میگیرند اما در ارتباط برقرار کردن، بهکارگیری آموختهها در زندگی روزمره و سازگاری با شرایط اجتماعی با مشکل روبهرو میشوند.
از آنجا که ترکیب علائم در هر کودک متفاوت است، گاهی تعیین شدت اختلال دشوار است. به طور کلی، شدت اوتیسم بر اساس میزان علائم و تأثیر آنها بر توانایی عملکرد فرد در زندگی روزمره سنجیده میشود.
در ادامه، به برخی از نشانههای شایع اوتیسم اشاره میکنیم:
مشکلات ارتباط اجتماعی و تعامل در اختلال طیف اوتیسم
افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم ممکن است در برقراری روابط اجتماعی و ارتباط با دیگران دچار مشکل شوند. آنها ممکن است ترکیبی از علائم زیر و علائم دیگر را داشته باشند:
به نام خود پاسخ نمیدهند یا گاهی به نظر نمیرسد که صداها را میشنوند.
تمایلی به در آغوش گرفته شدن یا نوازش ندارند و ترجیح میدهند تنها بازی کنند و در دنیای خودشان فرو روند.
تماس چشمی ضعیف دارند و صورتشان اغلب بدون حالت است.
صحبت نمیکنند، گفتارشان تأخیر دارد یا مهارت گفتاری قبلی خود را از دست میدهند.
نمیتوانند یک مکالمه را شروع کنند یا ادامه دهند، یا تنها برای درخواست چیزی یا نامگذاری اشیا مکالمهای آغاز میکنند.
با لحن یا ریتم غیرمعمول صحبت میکنند و ممکن است صدایشان شبیه آواز یا روباتیک باشد.
کلمات یا عبارات را عیناً تکرار میکنند اما نمیدانند چگونه از آنها استفاده کنند.
به نظر نمیرسد سوالات یا دستورالعملهای ساده را بفهمند.
احساسات یا هیجانات خود را نشان نمیدهند و به نظر نمیرسد که متوجه احساسات دیگران باشند.
اشیاء را برای جلب توجه یا به اشتراک گذاشتن علاقه نشان نمیدهند یا به دیگران نمیدهند.
در تعامل با دیگران، منفعل، پرخاشگر یا مختلکننده رفتار میکنند.
در فهمیدن معنای حالتهای چهره، حالت بدن یا لحنهای متفاوت صحبت دیگران مشکل دارند.
الگوهای رفتاری در اختلال طیف اوتیسم
افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم ممکن است الگوهای رفتاری، علایق یا فعالیتهای محدود و تکراری داشته باشند. آنها ممکن است ترکیبی از علائم زیر و علائم دیگر را نشان دهند:
انجام حرکات یکسان به صورت مکرر، مانند تکان خوردن، چرخیدن یا بال زدن دستها.
انجام فعالیتهایی که ممکن است به خود آسیب بزنند، مانند گاز گرفتن یا ضربه به سر.
انجام حرکات خاص و ناراحتی شدید حتی در برابر تغییرات کوچک.
عدم هماهنگی حرکتی، دست و پا چلفتی بودن، یا حرکت در الگوهایی غیرمعمول، مانند راه رفتن روی پنجهها.
داشتن زبان بدن غیرمعمول، خشک یا اغراقآمیز.
علاقه شدید به جزئیات یک شیء، مانند چرخهای در حال چرخش یک ماشین اسباببازی، اما ندانستن کاربرد یا نحوه کار شیء.
حساسیت به نور، صدا یا لمس، اما ممکن است نسبت به درد یا دما واکنش نشان ندهند.
تقلید نکردن از دیگران یا شرکت نکردن در بازیهای تخیلی.
تمرکز شدید و غیرمعمول روی یک شیء یا فعالیت.
ترجیح دادن غذاهای خاص، مانند خوردن تنها چند نوع غذا یا اجتناب از غذاهایی با بافتهای خاص.
با افزایش سن، برخی کودکان مبتلا به اوتیسم تعامل بیشتری با دیگران دارند و اختلالات رفتاری آنها کاهش مییابد. برخی، معمولاً کسانی که مشکلات کمتری دارند، ممکن است در نهایت زندگیای معمولی یا تقریباً معمولی داشته باشند. اما برخی دیگر همچنان در مهارتهای زبانی و اجتماعی مشکل دارند و دوران نوجوانی ممکن است چالشهای رفتاری و هیجانی بیشتری به همراه داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر نوزاد با سرعت رشد خود پیش میرود و بسیاری از کودکان دقیقاً طبق جدول زمانی که در برخی کتابهای تربیتی آمده، رشد نمیکنند. با این حال، کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم معمولاً قبل از ۳ سالگی برخی نشانههای تأخیر در رشد را نشان میدهند. علائم اوتیسم اغلب در مراحل اولیه رشد آشکار میشوند، بهویژه زمانی که تأخیرهای قابل توجه در مهارتهای زبانی و تعاملات اجتماعی مشاهده میشود.
اگر نگران رشد کودک خود هستید یا فکر میکنید ممکن است فرزندتان اختلال طیف اوتیسم داشته باشد، حتماً با یک متخصص سلامت کودک درباره نگرانیهایتان صحبت کنید. پزشک شما ممکن است آزمونهای رشد و توسعه را پیشنهاد دهد تا بررسی شود آیا کودک شما در مهارتهای یادگیری، تفکر، زبان یا مهارتهای اجتماعی دچار تأخیر است یا خیر و اینکه آیا این نشانهها به اختلال طیف اوتیسم یا نوع دیگری از اختلالات رشدی مربوط میشوند.
علل اختلال طیف اوتیسم
اختلال طیف اوتیسم یک علت واحد شناختهشده ندارد. از آنجا که این اختلال پیچیده است و علائم و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است، علل متعددی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد. ژنتیک و عوامل محیطی هر دو ممکن است مؤثر باشند.
ژنتیک:
چندین ژن به نظر میرسد در اختلال طیف اوتیسم نقش داشته باشند. در برخی کودکان، این اختلال میتواند به یک بیماری ژنتیکی خاص مرتبط باشد، مانند سندروم رت (Rett Syndrome) یا سندروم ایکس شکننده (Fragile X Syndrome). در سایر کودکان، تغییرات ژنتیکی یا همان جهشها (Mutations) ممکن است خطر ابتلا به اوتیسم را افزایش دهند. برخی ژنها ممکن است نحوه تکامل مغز یا ارتباط بین سلولهای مغزی را تحت تأثیر قرار دهند، یا شدت علائم را تعیین کنند. در حالی که برخی تغییرات ژنتیکی ارثی هستند، برخی دیگر به صورت اکتسابی ایجاد میشوند.
عوامل محیطی:
محققان در حال بررسی این هستند که آیا عواملی مانند عفونتهای ویروسی، داروها، عوارض دوران بارداری یا آلودگی هوا میتوانند در بروز اختلال طیف اوتیسم نقش داشته باشند یا خیر.
هیچ ارتباطی بین واکسنها و اختلال طیف اوتیسم وجود ندارد
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات درباره اختلال طیف اوتیسم، این است که آیا این اختلال با واکسنهای دوران کودکی مرتبط است یا خیر. تحقیقات متعددی که بهصورت علمی و معتبر انجام شدهاند، هیچ ارتباطی بین اختلال طیف اوتیسم و واکسنها نشان ندادهاند. در واقع، مطالعهای که سالها پیش این بحث را آغاز کرد، به دلیل ضعف در طراحی و روشهای تحقیق مشکوک، از سوی جامعه علمی پس گرفته شد.
اگر کودک واکسن دریافت نکند، ممکن است خود او و سایر کودکان در معرض ابتلا و انتقال ویروسهایی قرار بگیرند که باعث بیماریهای جدی میشوند. این بیماریها شامل سرفهی شدید (سیاهسرفه یا Pertussis)، سرخک، اوریون و سایر بیماریها هستند
عوامل خطر در اختلال اوتیسم
تعداد کودکانی که با اختلال طیف اوتیسم تشخیص داده میشوند، در حال افزایش است. هنوز مشخص نیست که این افزایش به دلیل روشهای بهتر تشخیص و گزارشدهی است یا واقعاً تعداد کودکان مبتلا افزایش یافته یا هر دو عامل با هم نقش دارند.
اختلال طیف اوتیسم تمام کودکان با هر نژاد و ملیتی را تحت تأثیر قرار میدهد، اما برخی عوامل میتوانند خطر ابتلا کودک را افزایش دهند، از جمله:
جنسیت کودک: پسران حدود چهار برابر بیشتر از دختران احتمال دارد که با اختلال طیف اوتیسم تشخیص داده شوند. در حالی که پسران اغلب بیشتر مبتلا میشوند، احتمال دارد که برخی دختران تشخیص داده نشوند.
سوابق خانوادگی: خانوادههایی که یک فرزند مبتلا به اوتیسم دارند، خطر داشتن فرزند دیگر با این اختلال در آنها بالاتر است. گاهی والدین یا خویشاوندان کودک مبتلا ممکن است مشکلات خفیفی در ارتباط اجتماعی یا مهارتهای کلامی داشته باشند یا رفتارهایی شبیه به اوتیسم از خود نشان دهند.
سایر شرایط پزشکی: کودکانی که برخی بیماریها یا اختلالات پزشکی دارند، خطر بیشتری برای اختلال طیف اوتیسم یا علائم مشابه دارند. مثالها شامل:
سندروم ایکس شکننده (Fragile X Syndrome): یک اختلال ارثی که باعث کاهش هوش میشود.
توبروس اسکلروز (Tuberous Sclerosis): وضعیتی که در آن تومورهای خوشخیم در مغز ایجاد میشوند.
سندروم رت (Rett Syndrome): یک بیماری ژنتیکی که تقریباً همیشه در دختران رخ میدهد و باعث کندی رشد سر، کاهش هوش و از دست دادن استفاده هدفمند از دستها میشود.
تولد زودرس: نوزادانی که قبل از هفته ۲۶ بارداری متولد میشوند، ممکن است خطر بیشتری برای ابتلا به اوتیسم داشته باشند.
سن والدین: ممکن است بین کودکان متولد شده از والدین مسنتر و اختلال طیف اوتیسم ارتباطی وجود داشته باشد. با این حال، تحقیقات بیشتری برای تأیید این ارتباط لازم است.
عوارض اختلال طیف اوتیسم
از آنجا که افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم اغلب در تعاملات اجتماعی، ارتباطات و رفتارهای روزمره مشکل دارند، این موضوع میتواند به بروز مشکلات زیر منجر شود:
مشکلات تحصیلی و یادگیری در مدرسه.
دشواری در پیدا کردن شغل مناسب.
عدم توانایی برای زندگی مستقل.
انزوا و گوشهگیری اجتماعی.
استرس و فشار در خانواده.
احتمال قربانی شدن یا مورد آزار و اذیت قرار گرفتن.
پیشگیری از اختلال طیف اوتیسم
در حال حاضر راه شناختهشدهای برای پیشگیری از اختلال طیف اوتیسم وجود ندارد. با این حال، مطالعات متعددی بررسی کردهاند که آیا مصرف فولیک اسید و دیگر ویتامینها قبل و در دوران بارداری میتواند خطر تولد کودک مبتلا به اوتیسم را کاهش دهد یا خیر. مرور این تحقیقات نشان میدهد که نتیجه روشنی حاصل نشده است و این موضوع به دلیل کیفیت مطالعات انجام شده است. بنابراین، نیاز به مطالعات با کیفیت بالاتر وجود دارد.
تشخیص و شروع درمان در سنین پایین بیشترین تأثیر را در بهبود رفتار، مهارتها و رشد زبان کودک دارد. با این حال، دریافت درمان در هر سنی مفید است. اگرچه کودکان معمولاً علائم اوتیسم را به طور کامل پشت سر نمیگذارند، اما میتوانند یاد بگیرند که به خوبی عملکرد داشته باشند و مهارتهای اجتماعی و روزمره خود را توسعه دهند.
منابع خارجی میتوانید مطالعه کنید
رزروآنلاین نوبت از وبسایت کلینیک دریا در تهران منطقه جنوب
